Phiên thảo luận lần thứ hai về “Thực tiễn bóp méo thương mại” trong khuôn khổ Hiệp định CPTPP
Thứ Sáu, 03/07/2026
Ngày 11/6/2026, UK đã chủ trì tổ chức phiên họp thứ 02 về MDP với sự tham dự của các Thành viên CPTPP và các chuyên gia khách mời từ OECD, bao gồm Bộ phận phụ trách Doanh nghiệp Nhà nước của OECD (OECD State-Owned Enterprise Unit) and Ủy ban Thương mại OECD (OECD Trade Committee). Nội dung của phiên họp này là nhằm thảo luận về vai trò của Doanh nghiệp Nhà nước (SOEs) và trợ cấp công nghiệp. Các nội dung được chia sẻ là:
1. Đối với lĩnh vực Doanh nghiệp Nhà nước (SOEs)
Theo thống kê từ OECD, trong nền kinh tế hiện đại, SOEs không hề suy giảm vai trò mà tiếp tục nắm giữ tỷ trọng khổng lồ trong nền kinh tế thế giới. Tính đến năm 2023, đã ghi nhận khoảng 22.774 doanh nghiệp nhà nước phi tài chính, quản lý khối lượng tài sản lên tới 40 nghìn tỷ USD và tạo việc làm cho hơn 34 triệu lao động.
Đáng chú ý, sự hiện diện và chi phối của SOEs tập trung chủ yếu tại các nền kinh tế mới nổi (Emerging Economies). Năm 2023, các nền kinh tế mới nổi chiếm tới 67% tổng số lượng SOEs, nắm giữ 80% tổng giá trị tài sản và đóng góp 83% tổng số việc làm của toàn bộ khối SOEs phi tài chính toàn cầu. Các lĩnh vực kinh doanh chủ yếu của các SOEs là: dịch vụ công cộng; công nghiệp chế tạo; bất động sản; xây dựng, khai khoáng và dịch vụ tài chính.
Bản thân việc Nhà nước sở hữu doanh nghiệp không phải là hành vi vi phạm hay bóp méo thị trường. Tuy nhiên, sự bóp méo (MDP) nảy sinh khi ranh giới giữa chức năng quản lý nhà nước và cơ chế thương mại thị trường, khi một số SOEs được hưởng chế độ thuế đặc thù, ưu đãi hơn so với doanh nghiệp tư nhân.
2. Đối với lĩnh vực trợ cấp công nghiệp
Theo nghiên cứu của OECD, trợ cấp công nghiệp không chỉ dừng lại ở các việc chuyển giao ngân sách, vốn mà tồn tại dưới nhiều cấu trúc khác: các khoản vay dưới giá thị trường (below-market borrowings) từ các ngân hàng thương mại nhà nước; Các khoản tài trợ không hoàn lại của chính phủ (government grants) và ưu đãi/miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp (income-tax concessions); và việc Chính phủ cung cấp yếu tố đầu vào dưới giá thị trường như: đất đai giá rẻ, điện giá rẻ.
OECD đã chỉ ra các lĩnh vực bị bóp méo sâu nhất từ trợ cấp công nghiệp là: Tấm quang điện mặt trời, chất bán dẫn, nhôm; thép; đóng tàu; phương tiện vận tải/đường sắt; xi măng.
3. Kết luận
Qua các trao đổi, có thể thấy các thực tiễn bóp méo thị trường đang ngày càng trở thành vấn đề được quan tâm trong khuôn khổ CPTPP, đặc biệt trong bối cảnh vai trò của doanh nghiệp nhà nước và các hình thức trợ cấp công nghiệp ngày càng đa dạng, phức tạp. Việc tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao tính minh bạch về các biện pháp này sẽ góp phần duy trì môi trường cạnh tranh công bằng, bảo đảm các nguyên tắc thương mại tự do và dựa trên luật lệ giữa các Thành viên CPTPP.
Nguồn: Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Bộ Công Thương.
