Thực thi cam kết WTO trong lĩnh vực thương mại hàng hóa: Hoàn thiện thể chế, tạo thuận lợi thương mại và thúc đẩy xuất nhập khẩu bền vững (Kỳ 2: Hoàn thiện quản lý ngoại thương và nâng cao năng lực hỗ trợ xuất nhập khẩu)
Thứ Bảy, 08/08/2026
Trong khuôn khổ chuẩn bị cho Cuộc rà soát chính sách thương mại lần thứ ba của Việt Nam tại WTO (TPR3) năm 2026, việc rà soát tình hình thực thi các cam kết về lĩnh vực thương mại hàng hoá là một trong những nội dung cốt lõi được rà soát. Tại Kỳ 1 (https://fta.gov.vn/index.php?r=site%2Fdetail&id=2514), bài viết đã tập trung phân tích nội dung về thực thi các cam kết WTO trong các lĩnh vực thuế quan, hải quan, tạo thuận lợi thương mại, quản lý giá và phòng vệ thương mại. Tại Kỳ 2 này, bài viết sẽ tập trung làm rõ quá trình hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý ngoại thương và kiểm soát thương mại chiến lược, phát triển hạ tầng và dịch vụ logistics hỗ trợ xuất nhập khẩu, đồng thời xem xét kết quả thực thi các cam kết liên quan đến nông, lâm, thủy sản, tiêu chuẩn kỹ thuật và các biện pháp vệ sinh, kiểm dịch động thực vật.
1. Hoàn thiện khung khổ pháp lý ngoại thương và kiểm soát thương mại chiến lược
Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa liên tục được rà soát và hoàn thiện dựa trên nền tảng của Luật Quản lý ngoại thương và các văn bản hướng dẫn thi hành. Các quy định về danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu, hàng hóa hạn chế hoặc thuộc diện quản lý chuyên ngành được rà soát, cập nhật định kỳ nhằm bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế.
Nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng đã được ban hành và sửa đổi đồng bộ, bao gồm các quy định về nhập khẩu hàng hóa tân trang theo các FTA thế hệ mới, điều hành xuất khẩu gạo, quản lý kinh doanh vàng, quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, mật mã dân sự, xử phạt vi phạm hành chính và quy chuẩn danh mục phế liệu được phép nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất.
Đặc biệt, ngày 10 tháng 10 năm 2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 259/2025/NĐ-CP về kiểm soát thương mại chiến lược. Nghị định này thiết lập khuôn khổ pháp lý toàn diện đối với các hoạt động xuất khẩu, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, trung chuyển và quá cảnh đối với hàng hóa chiến lược và hàng hóa lưỡng dụng (dual-use items). Việc áp dụng cơ chế cấp phép minh bạch đối với hàng hóa lưỡng dụng, trừ các trường hợp phục vụ mục đích quốc phòng và an ninh quốc gia, vừa góp phần bảo vệ an ninh đất nước, vừa hoàn toàn phù hợp với các điều khoản ngoại lệ an ninh theo quy định tại Điều XXI của Hiệp định GATT trong khuôn khổ WTO.
2. Đầu tư hạ tầng kết nối và phát triển dịch vụ logistics hỗ trợ xuất nhập khẩu
Việc thực thi hiệu quả các cam kết thương mại hàng hóa luôn gắn liền mật thiết với quá trình đầu tư mở rộng kết cấu hạ tầng giao thông và nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ logistics hỗ trợ xuất nhập khẩu. Hệ thống hạ tầng giao thông huyết mạch của quốc gia đã ghi nhận những bước chuyển mình mang tính đột phá, đặc biệt là mạng lưới đường bộ cao tốc.
Theo số liệu của Bộ Xây dựng, tổng chiều dài mạng lưới đường cao tốc đã tăng từ 1.163 km vào cuối năm 2020 lên trên 2.000 km vào giữa năm 2024, hướng tới mục tiêu hoàn thành khoảng 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030. Mạng lưới cao tốc mở rộng đã tăng cường khả năng kết nối liên hoàn giữa các vùng kinh tế trọng điểm, các khu công nghiệp, trung tâm sản xuất với hệ thống cảng biển nước sâu, cảng hàng không quốc tế và các cửa khẩu biên giới, làm giảm đáng kể thời gian vận chuyển và chi phí lưu kho bãi cho hàng hóa xuất nhập khẩu.
Song song với quá trình đầu tư hạ tầng vật chất, hệ thống pháp luật điều chỉnh lĩnh vực vận tải và logistics tiếp tục được đồng bộ hóa với việc ban hành Luật Đường bộ năm 2024, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025) và Luật Đường sắt năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2026), cùng hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn về vận tải đường bộ, vận tải qua biên giới và dịch vụ logistics, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lưu thông thông suốt của dòng hàng hóa trong nước và quốc tế.
3. Xuất khẩu nông - lâm - thủy sản và chuẩn hóa tiêu chuẩn kỹ thuật
Khu vực nông, lâm, thủy sản tiếp tục khẳng định vai trò là trụ cột vững chắc của nền kinh tế và là điểm sáng tiêu biểu trong việc tận dụng các cơ hội từ hội nhập đa phương gắn liền với việc tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ WTO.
Theo số liệu thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong lĩnh vực nông, lâm, thủy sản, Việt Nam ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ với kim ngạch xuất khẩu đạt kỷ lục khoảng 70 tỷ USD vào năm 2025, đồng thời duy trì quy mô xuất siêu ngày càng lớn, phản ánh năng lực cạnh tranh quốc tế ngày càng được nâng cao. Kết quả này gắn liền với việc thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ WTO, bao gồm tuân thủ mức ràng buộc thuế quan theo GATT, bảo đảm nguyên tắc Đối xử tối huệ quốc (MFN), Đối xử quốc gia (NT) và minh bạch hóa chính sách thương mại.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, Việt Nam đã kiểm soát chặt chẽ các biện pháp hỗ trợ trong nước trong phạm vi ngưỡng cho phép của Hiệp định Nông nghiệp (AoA), đồng thời chuyển dịch mạnh mẽ nguồn lực sang áp dụng các biện pháp thuộc “Hộp Xanh” (Green Box) không gây méo mó thương mại (như đầu tư hạ tầng thủy lợi, tài trợ nghiên cứu khoa học công nghệ giống, tăng cường khuyến nông và phòng chống dịch bệnh), đồng thời xóa bỏ hoàn toàn 100% các hình thức trợ cấp xuất khẩu nông sản.
Bên cạnh đó, các cam kết về Biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS) cùng Rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT) được triển khai tích cực theo hướng hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế, nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng và bảo đảm an toàn thực phẩm. Việc nội luật hóa và thực thi nghiêm túc các cam kết về quyền sở hữu trí tuệ (TRIPs), đặc biệt là bảo hộ chỉ dẫn địa lý nông sản, đã tạo lập môi trường pháp lý ổn định và nâng cao giá trị thương mại cho các mặt hàng chủ lực. Trong một số thời điểm đặc thù, Việt Nam đã vận dụng linh hoạt các điều khoản ngoại lệ của GATT để bảo đảm an ninh lương thực quốc gia nhưng vẫn tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc của WTO, duy trì nguồn cung xuất khẩu ổn định cho thị trường toàn cầu.
4. Định hướng tiếp tục nâng cao hiệu quả thực thi cam kết thương mại hàng hóa
Tổng thể quá trình thực thi các cam kết WTO trong lĩnh vực thương mại hàng hóa và quản lý xuất nhập khẩu khẳng định những nỗ lực không ngừng của Chính phủ Việt Nam trong việc xây dựng hệ thống thể chế kinh tế hiện đại, minh bạch, đồng bộ và tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế.
Trong thời gian tới, Chính phủ Việt Nam tiếp tục kiên định ủng hộ hệ thống thương mại đa phương mở, công bằng và dựa trên luật lệ. Trọng tâm công tác sẽ tiếp tục hướng vào việc rà soát và hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật ngoại thương, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số toàn diện thủ tục xuất nhập khẩu, tối ưu hóa mạng lưới hạ tầng logistics kết nối liên vùng và quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật phát triển xanh và bền vững, phục vụ hiệu quả cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội lâu dài của đất nước.
Nhìn chung, trong giai đoạn 2021–2025, việc thực thi các cam kết WTO trong lĩnh vực thương mại hàng hóa tiếp tục gắn với quá trình hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý ngoại thương, phát triển hạ tầng và logistics, nâng cao năng lực quản lý chất lượng và thúc đẩy xuất khẩu. Những kết quả đạt được trong các lĩnh vực này đã góp phần tạo thuận lợi cho lưu chuyển hàng hóa, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường và duy trì tăng trưởng xuất khẩu, trong đó nông, lâm, thủy sản tiếp tục là một trong những nhóm hàng có đóng góp đáng kể. Trong thời gian tới, việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực thực thi và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao hiệu quả hội nhập và thúc đẩy thương mại theo hướng bền vững.
|
Rà soát chính sách thương mại (Trade Policy Review – TPR) là cơ chế minh bạch của WTO, trong đó chính sách và thực tiễn thương mại của các Thành viên được rà soát định kỳ, tạo diễn đàn để các Thành viên trao đổi, đặt câu hỏi và đánh giá về chính sách thương mại của nhau. Việt Nam đã thực hiện hai kỳ TPR, lần thứ nhất vào năm 2013 và lần thứ hai vào năm 2021. Năm 2026 đánh dấu kỳ TPR lần thứ ba của Việt Nam, là dịp để Việt Nam cập nhật toàn diện những thay đổi trong chính sách thương mại, đồng thời trao đổi với các Thành viên WTO về quá trình thực thi các cam kết và định hướng chính sách trong giai đoạn mới. |
Nguồn: Vụ Chính sách thương mại đa biên – Bộ Công Thương tổng hợp
