Điều chỉnh kim ngạch sau thời điểm ký CEPA

Theo số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam, năm 2024 kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – UAE đạt 6,4 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang UAE đạt 5,6 tỷ USD, nhập khẩu từ UAE đạt 850 triệu USD.

Bước sang năm 2025, tổng kim ngạch đạt hơn 6 tỷ USD, gồm 5,4 tỷ USD xuất khẩu và 576 triệu USD nhập khẩu.

So sánh hai năm cho thấy:

- Tổng kim ngạch giảm khoảng 6,3% so với 2024. Nguyên nhân chủ yếu là do tác động ngắn hạn sau ký kết CEPA và bối cảnh kinh tế và thương mại toàn cầu chưa ổn định. CEPA mới được ký kết, các cam kết cắt giảm thuế quan, quy tắc xuất xứ, thủ tục hải quan ưu đãi cần thời gian để được nội luật hóa và triển khai trên thực tế. Do đó, hiệu ứng thúc đẩy thương mại chưa thể hiện rõ ngay trong năm đầu tiên. Bên cạnh đó, năm 2025, thương mại thế giới chịu tác động từ tăng trưởng chậm, biến động địa chính trị và chi phí logistics, ảnh hưởng đến nhu cầu nhập khẩu của UAE cũng như hoạt động thương mại nói chung.

- Xuất khẩu giảm nhẹ 3,6%, vẫn duy trì quy mô lớn. Một số nguyên nhân chính gồm:

+ Nhu cầu điều chỉnh ngắn hạn của thị trường UAE: UAE có xu hướng điều tiết nhập khẩu một số mặt hàng tiêu dùng và trung gian trong bối cảnh kinh tế khu vực Trung Đông có nhiều biến động, dẫn đến tăng trưởng nhập khẩu chậm lại.

+ Cạnh tranh gia tăng từ các đối tác khác: UAE là trung tâm thương mại lớn, nhập khẩu hàng hóa từ nhiều quốc gia. Trong giai đoạn đầu CEPA, hàng hóa Việt Nam chưa tận dụng đầy đủ ưu đãi nên vẫn chịu áp lực cạnh tranh về giá và thương hiệu.

+ Cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam vẫn thiên về các mặt hàng truyền thống: Một số nhóm hàng xuất khẩu chủ lực có dấu hiệu bão hòa hoặc biến động giá quốc tế, làm giá trị kim ngạch không tăng mạnh dù khối lượng có thể vẫn ổn định.

Tuy nhiên, việc xuất khẩu chỉ giảm nhẹ và vẫn đạt 5,4 tỷ USD cho thấy hàng hóa Việt Nam đã có chỗ đứng vững tại UAE, tạo nền tảng tốt để tăng trưởng trở lại khi CEPA được triển khai đầy đủ.

- Nhập khẩu giảm sâu 32,2%, chủ yếu do biến động giá và nguồn cung nguyên liệu dầu khí. UAE là nhà cung cấp quan trọng các sản phẩm năng lượng và hóa dầu. Giá dầu và nguyên liệu dầu khí năm 2025 biến động theo chiều hướng bất lợi, làm giảm giá trị nhập khẩu dù nhu cầu thực tế có thể không giảm tương ứng. Bên cạnh đó, Việt Nam ngày càng mở rộng và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu nguyên, nhiên liệu từ nhiều thị trường khác, làm giảm phụ thuộc tương đối vào UAE.

Cán cân thương mại tiếp tục nghiêng mạnh về phía Việt Nam, với mức xuất siêu duy trì ở mức cao.

Cơ cấu hàng hóa: điện thoại vẫn giữ vị trí chủ lực

Về xuất khẩu, Việt Nam tiếp tục duy trì lợi thế với các nhóm hàng:

- Điện thoại các loại và linh kiện

- Máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng

- Cà phê, hạt tiêu, thủy sản và nông sản chế biến

Nhóm hàng điện thoại và linh kiện tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn, giữ vai trò động lực chính giúp kim ngạch xuất khẩu sang UAE ổn định.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu từ UAE tập trung vào:

- Chất dẻo nguyên liệu

- Khí đốt hóa lỏng

- Các sản phẩm từ dầu mỏ

Đây đều là các nhóm hàng phụ thuộc mạnh vào chu kỳ giá nhiên liệu, nên biến động nhập khẩu 2025 phản ánh diễn biến thị trường năng lượng toàn cầu hơn là thay đổi trong nhu cầu thực tế.

Hiệu ứng CEPA: Chưa “bùng nổ” ngay nhưng tạo nền tảng chiến lược

CEPA là hiệp định có phạm vi rộng, dự kiến giúp giảm mạnh thuế quan, đơn giản hóa thủ tục hải quan, mở cửa đầu tư và tạo thuận lợi thương mại. Dù đã ký kết vào cuối 2024, các lợi ích về thuế và quy tắc xuất xứ chỉ phát huy đầy đủ khi hiệp định chính thức có hiệu lực sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý.

Trong giai đoạn 2024 – 2025, tác động CEPA mới ở mức khởi động:

- Doanh nghiệp còn trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, hệ thống chứng nhận xuất xứ.

- Một số quy định kỹ thuật, SPS, TBT và tiêu chuẩn Halal vẫn cần thời gian triển khai đồng bộ.

- Thương mại trong năm 2025 chịu ảnh hưởng của biến động giá nguyên liệu thay vì thay đổi cấu trúc cung – cầu.

Tuy vậy, nhiều chuyên gia nhận định CEPA sẽ mang lại hiệu quả rõ rệt trong trung hạn, đặc biệt ở các nhóm hàng có tiềm năng gia tăng thị phần như điện tử, nông sản chế biến, dệt may, thủy sản và đồ gỗ.

Bên cạnh đó, UAE có vai trò trung tâm logistics và tái xuất lớn của khu vực Trung Đông – Bắc Phi. Việc giảm thuế và thông suốt thủ tục hải quan nhờ CEPA được kỳ vọng giúp hàng Việt Nam dễ dàng tiến sâu hơn vào thị trường GCC cũng như các thị trường lân cận.

Triển vọng thời gian tới

Khi CEPA đi vào hiệu lực và được doanh nghiệp tận dụng đầy đủ, các yếu tố thuận lợi dự kiến gồm:

- Tăng sức cạnh tranh cho hàng Việt nhờ thuế giảm sâu, nhất là nhóm điện tử, nông sản và thủy sản.

- Đẩy mạnh dòng đầu tư UAE vào Việt Nam trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, logistics, năng lượng sạch.

- Mở rộng thị trường xuất khẩu sang toàn khu vực Trung Đông nhờ vai trò trung chuyển của UAE.

- Khả năng gia tăng kim ngạch trở lại, đặc biệt từ 2026 khi các ưu đãi thuế quan phát huy hiệu quả.

Mặc dù vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rủi ro: doanh nghiệp cần đáp ứng tốt quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn chất lượng, và chuẩn Halal để tận dụng ưu đãi. Ngoài ra, biến động giá năng lượng toàn cầu vẫn có thể ảnh hưởng đến chiều nhập khẩu từ UAE.

Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương

Nguồn tham khảo:

- Cục Hải quan Việt Nam, Số liệu thương mại Việt Nam – UAE năm 2024 và 2025

- Bộ Công Thương, Bộ Kinh tế UAE - Thông tin về lễ ký CEPA Việt Nam – UAE (10/2024).

- Reuters: “Viet Nam and UAE sign Comprehensive Economic Partnership Agreement”, 2024.

- Viet Nam Briefing, VCCI, Các phân tích về thương mại Việt Nam – UAE và tiềm năng CEPA.