“Đạo luật To và Đẹp”: Tham vọng tài khóa của Hoa Kỳ và bài toán cân bằng trong một thế giới nhiều biến động
Thứ Sáu, 22/08/2025
Với tên gọi giàu tính gợi mở, OBBBA được giới thiệu như một bước ngoặt lớn trong chính sách tài khóa Hoa Kỳ: mở rộng chi tiêu, kéo dài ưu đãi thuế, thúc đẩy đầu tư trong nước và khơi dậy tinh thần lạc quan kinh tế. Nhà Trắng nhấn mạnh đạo luật là “một thắng lợi lịch sử cho người lao động và gia đình Mỹ”, qua đó củng cố an ninh kinh tế và bảo vệ lợi ích quốc gia. Ở tầng sâu hơn, OBBBA thể hiện rõ triết lý “Nước Mỹ Trước Tiên”, đặt trọng tâm vào tự chủ sản xuất, an ninh chuỗi cung ứng và bảo hộ có chọn lọc trong thương mại quốc tế.
Tuy nhiên, đằng sau thông điệp mạnh mẽ ấy là một bức tranh chính sách nhiều lớp, trong đó những kỳ vọng tăng trưởng ngắn hạn đang song hành cùng các thách thức tài khóa và xã hội không nhỏ trong dài hạn.
Động lực ngắn hạn và áp lực ngân sách kéo dài
Về trước mắt, OBBBA được kỳ vọng tạo ra hiệu ứng kích thích kinh tế đáng kể. Việc gia hạn các ưu đãi thuế từ năm 2017, kết hợp với tăng chi cho quốc phòng, an ninh biên giới và các ngành công nghệ chiến lược, có thể thúc đẩy đầu tư, tiêu dùng và tạo việc làm trong ngắn hạn. Đây cũng là lập luận chính của chính quyền Trump và các nghị sĩ Đảng Cộng hòa khi bảo vệ đạo luật.
Tuy nhiên, các đánh giá độc lập lại chỉ ra một thực tế khác: cái giá tài khóa của OBBBA là không nhỏ. Theo ước tính của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hoa Kỳ (CBO) và Ủy ban Ngân sách Liên bang có Trách nhiệm (CRFB), đạo luật có thể khiến thâm hụt ngân sách liên bang tăng thêm khoảng 3,3–3,9 nghìn tỷ USD trong vòng 10 năm tới. Trong bối cảnh lãi suất toàn cầu duy trì ở mức cao, gánh nặng nợ công gia tăng sẽ kéo theo chi phí vay nợ lớn hơn, đồng thời làm thu hẹp dư địa chính sách cho các giai đoạn điều chỉnh sau này.
Thực tiễn cho thấy, một chính sách tài khóa quy mô lớn nếu thiếu kỷ luật và cơ chế kiểm soát hiệu quả rất dễ rơi vào nghịch lý: kích thích mạnh mẽ trong ngắn hạn nhưng làm suy yếu nền tảng ổn định trong dài hạn. Khi đó, sự “to lớn” về quy mô chi tiêu có thể nhanh chóng chuyển hóa thành áp lực kéo dài đối với tăng trưởng.
Tăng trưởng và công bằng: điểm giao thoa nhiều tranh cãi
Không chỉ dừng ở các con số ngân sách, OBBBA còn làm nổi lên những tranh luận sâu sắc về công bằng xã hội. Các nhóm thu nhập trung và cao, đặc biệt là doanh nghiệp lớn, được hưởng lợi rõ rệt từ việc kéo dài giảm thuế và nới lỏng một số quy định. Trong khi đó, các chương trình an sinh xã hội quan trọng như Medicaid và SNAP lại bị cắt giảm, làm gia tăng lo ngại về khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và hỗ trợ lương thực của hàng triệu người dân.
Đối với một nền kinh tế phát triển, tăng trưởng chỉ thực sự bền vững khi đi cùng với sự bao trùm. Khi lợi ích phát triển bị phân bổ thiếu cân đối, bất bình đẳng không chỉ là vấn đề xã hội mà còn có thể trở thành lực cản đối với ổn định và đồng thuận chính trị. Bởi vậy, đánh giá một đạo luật như OBBBA không thể chỉ dựa trên tốc độ tăng trưởng GDP, mà cần nhìn vào chất lượng tăng trưởng và mức độ lan tỏa lợi ích trong xã hội.
Chính sách nội địa với hệ lụy đối ngoại
OBBBA dành ưu tiên rõ nét cho các lĩnh vực chiến lược như quốc phòng, công nghệ bán dẫn và an ninh năng lượng, phản ánh tham vọng củng cố chuỗi cung ứng nội địa và duy trì lợi thế cạnh tranh toàn cầu của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, việc thu hẹp hỗ trợ cho năng lượng tái tạo và nới lỏng các quy định đối với nhiên liệu truyền thống cũng làm dấy lên quan ngại về cam kết dài hạn của Hoa Kỳ đối với các mục tiêu khí hậu.
Ở bình diện đối ngoại, đạo luật không chỉ tác động đến nội bộ Hoa Kỳ mà còn gửi đi một thông điệp rõ ràng tới các đối tác thương mại. Khi Hoa Kỳ đẩy mạnh ưu đãi cho đầu tư trong nước và gia tăng các yếu tố bảo hộ, dòng vốn quốc tế có thể dịch chuyển, đồng thời làm gia tăng áp lực điều chỉnh chính sách từ các nền kinh tế đối tác. Trong bối cảnh cạnh tranh địa – kinh tế ngày càng gay gắt, những điều chỉnh này sẽ góp phần định hình lại cục diện thương mại và đầu tư toàn cầu.
Một phép thử về bản lĩnh điều hành
Xét một cách tổng thể, “Đạo luật To và Đẹp” mang đậm dấu ấn cá nhân của Tổng thống Trump, thể hiện cách tiếp cận trực diện, ưu tiên lợi ích quốc gia và sẵn sàng chấp nhận rủi ro để tìm kiếm động lực tăng trưởng mới. Quy mô “to” và mục tiêu “đẹp” của đạo luật cho thấy tham vọng lớn của Hoa Kỳ trong việc tái định vị vai trò kinh tế của mình trong một thế giới nhiều biến động.
Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, một đạo luật lớn chỉ thực sự phát huy giá trị khi nó duy trì được sự cân bằng hài hòa giữa chi tiêu và kỷ luật tài khóa, giữa tăng trưởng và công bằng xã hội, giữa lợi ích trước mắt và trách nhiệm với tương lai. OBBBA vì vậy không chỉ là một quyết định chính sách, mà còn là phép thử đối với bản lĩnh điều hành và khả năng điều chỉnh của Hoa Kỳ trong giai đoạn tới.
Nguồn: Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương
